भर्खरै एउटा गित सुन्दै थिए, निकै मर्मस्पर्शी र यतार्थ लाग्यो।
राइ माइलाले गाउँ छोडयो रे
बाटो छेकिदेउन
कुन गाडीमा चढयो होला ?
कुन घुम्ति काटयो होला ?
धत राखिदेउन
फर्क भनिदेउन
राइ माइलाले गाउँनै छोडयो रे
अहिले हजारौं राइ माइला जस्तो पात्रले त्रिभुवन अन्तराष्ट्रि विमानस्थल दैनिक रूपमा ठुलो जाहज चढेर देश छोडदै छ्न, आफ्नो सपना पुरा गर्न र यो रोकिने वला पनि छैन र धेरै फर्किने वला पनि छैन सधाको लागि देश छोडदैछ्न।
नेपालमा वैदेशिक रोजगारको प्रवृत्ति कुनै नौलो कुरा होइन। हरेक वर्ष हजारौं नेपाली युवाहरू वैदेशिक रोजगारको खोजीमा विभिन्न देशहरूमा जान्छन्। तर, यो प्रवृत्ति रहर हो कि बाध्यतारु यो प्रश्नले धेरैको मनमा जिज्ञासा उत्पन्न गराउँछ।
नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक रोजगारको ठूलो भूमिका रहेको छ। वैदेशिक रोजगारीबाट आउने रेमिटेन्सले देशको आर्थिक वृद्धि र पारिवारिक जीवनस्तरमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ। तर, यसको पछाडि लुकेको वास्तविकता भने थोरै कारण बुझौ।
रोजगारीको अभाव
नेपालमा रोजगारको अवसर सीमित छ। शिक्षित र दक्ष जनशक्तिका लागि पनि उपयुक्त रोजगारी पाउन कठिन हुन्छ। सरकारी र निजी क्षेत्रले पर्याप्त रोजगारी सिर्जना गर्न नसक्दा युवा शक्तिहरू विदेश पलायन हुने बाध्यता सिर्जना भएको छ। यहाँको बेरोजगारी दरले नै यो समस्या उजागर गर्छ।
अध्ययन र अवसर
विदेशमा अध्ययन गरेर उच्च शिक्षा हासिल गर्ने चाहना पनि वैदेशिक रोजगारको एक प्रमुख कारण हो। धेरै नेपाली विद्यार्थीहरू विदेशमा गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्न जान्छन्। तर, अध्ययन पछि नेपाल फर्केर काम गर्ने अवसरको अभावले उनीहरू वैदेशिक रोजगारमा नै रमाउन बाध्य हुन्छन्।
परिवारको आर्थिक अवस्था
परिवारको आर्थिक स्थितिमा सुधार ल्याउनको लागि पनि धेरै नेपाली विदेशमा काम गर्न जान्छन्। गरिबी र आर्थिक संकटको सामना गरिरहेका परिवारहरूका लागि वैदेशिक रोजगार नै एकमात्र उपाय देखिन्छ। घरपरिवारको जिम्मेवारी बहन गर्न र आर्थिक स्थितिमा सुधार ल्याउन उनीहरू विदेश जान बाध्य हुन्छन्।
वैदेशिक रोजगारको प्रभाव
वैदेशिक रोजगारले नेपाली समाजमा विभिन्न प्रभाव पारेको छ। रेमिटेन्सले परिवारको आर्थिक स्थिति सुधार भए पनि समाजमा विभाजन र एक्लोपनको समस्या पनि देखा परेको छ। साथै, विदेशी भूमिमा काम गर्दा नेपाली कामदारहरूले विभिन्न प्रकारका चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्छ। सांस्कृतिक फरक, भाषा समस्या, र कामको कठोरता उनीहरूको दैनिक जीवनको हिस्सा बन्छ।
निष्कर्ष
वैदेशिक रोजगार रहर हो कि बाध्यता भन्ने प्रश्नको उत्तर सजिलो छैन। एकातिर, वैदेशिक रोजगारले धेरै नेपाली परिवारहरूको आर्थिक स्थिति सुधार गरेको छ भने अर्कोतिर, यसको पछाडि लुकेको बाध्यता पनि स्पष्ट छ। नेपालमा रोजगारको अवसर बढाउन, गुणस्तरीय शिक्षा र प्रशिक्षणको व्यवस्था गर्न, र युवाहरूलाई स्वदेशमै समृद्ध भविष्यको सपना देखाउन सक्नुपर्दछ। यसरी मात्र वैदेशिक रोजगारको बाध्यता घटाउन सकिन्छ र नेपाली समाजलाई समृद्ध बनाउन सकिन्छ।