काठमाडौँ ।
“भाग्यको एउटा गोटी (Lottery) ले तपाइँले वर्षौँ लगाएर सजाएको संसार एकै झट्कामा उजाडिदिन सक्छ भन्दा कसलाई विश्वास लाग्छ र? तर, अध्यागमनको त्यो निर्मम नियम मेरो अगाडि पहाड बनेर उभिएको थियो।”
यो कुनै चलचित्रको कथा होइन, अमेरिकामा रहेका नेपाली इन्जिनियर प्रतीक कार्कीको वास्तविक जीवनको भोगाइ हो। हालै सामाजिक सञ्जाल (X र LinkedIn) मा उनको एउटा पोस्ट भाइरल भइरहेको छ, जसले संसारभरका लाखौँ मानिसहरूको मन रुवाएको मात्र छैन, एउटा नयाँ आँट र ऊर्जा पनि दिएको छ।
वार्षिक झन्डै २ करोड ८० लाख रुपैयाँ (३ लाख डलर) को तलब हुने गुगल (Google) को जागिर। २७ वर्षकै उमेरमा लोभलाग्दो सफलता। तर, भित्रभित्रै एउटा अनिश्चित भविष्यको आँधी। अमेरिकामा काम गरिरहन आवश्यक पर्ने ‘H-1B’ भिसाको चिट्ठामा लगातार चौथो पटक पनि नाम ननिस्केपछि प्रतीकको खुट्टा मुनिको जमिन खस्किएको थियो। तर, आज तिनै प्रतीक र उनकी श्रीमतीले अमेरिकाको प्रतिष्ठित ‘ग्रीन कार्ड’ (Green Card) हात पारेका छन् र उनको आफ्नै एआई (AI) स्टार्टअप ‘Anthromind’ सिलिकन भ्यालीमा उडान भर्न तयार भएको छ।
बाबाको त्यो त्याग: हार्भर्ड र बर्कले छोडेर बुइँगलको त्यो सानो कोठा
प्रतीकको यो संघर्षको जरा काठमाडौँको एउटा सानो बुइँगल (Attic) को कोठासँग जोडिन्छ। प्रतीक साना हुँदा उनका पिता अमेरिकाको विश्वप्रसिद्ध हार्भर्ड (Harvard) र बर्कले (Berkeley) विश्वविद्यालयमा पोस्टडक (Postdoc) गर्दै थिए। अमेरिकामा उनको सुनौलो भविष्य निश्चित थियो। तर, अचानक पारिवारिक उतारचढाव र वैवाहिक सम्बन्ध टुट्न पुग्यो। दुई साना छोराहरूलाई अमेरिकामा एक्लै हुर्काउन सम्भव थिएन।
आफ्नो खेलिरहेको करियर, सपना र अमेरिकामा बनाएको पहिचानलाई एकै झट्कामा त्यागेर उनका पिता दुवै छोराहरू बोकी नेपाल फर्किए। काठमाडौँमा हजुरबुबाको घरको एउटा सानो ओसिलो बुइँगलको कोठाबाट उनीहरूको नयाँ जीवन सुरु भयो। पिताले एक्लै संघर्ष गरेर छोराहरूलाई हुर्काए, पढाए र असल मानिस बनाए।
प्रतीक भावुक हुँदै भन्छन्, “मैले नेपाल छोडेपछिको हरेक पाइला, हरेक सास्ती र हरेक मिहिनेत बाबाले हाम्रा लागि छोडेर हिँड्नुभएको त्यही अपुरो सपनालाई पूरा गर्नका लागि थियो।”
“सबै कुरा सकिन लागेको थियो…”
उच्च शिक्षाका लागि अमेरिका पुगेका प्रतीकले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्दै गुगलमा सफ्टवेयर इन्जिनियरको रूपमा नाम र दाम दुवै कमाए। तर, अमेरिकी अध्यागमन प्रणालीको ‘लटरी’ प्रथाले उनको जीवनमा ठुलो धक्का दियो। चौथो पटक पनि भिसा रिजेक्ट भएको इमेल आउँदा उनी लामो समयसम्म निःशब्द बने।
“त्यस रात म निकै अत्तालिएको थिएँ। मेरो जीवनसाथी, हाम्रा बिरालाहरू, र हामीले वर्षौँ लगाएर बनाएको हाम्रो सानो संसार त्यहीँ अमेरिकामा थियो। तर एउटा र्यान्डम ड्र (Random Draw) मा नाम नपरेकै कारण ती सबै कुराको कुनै अर्थ थिएन। मैले सबै सामान प्याक गरेर कि त क्यानडा भासिनुपर्ने थियो, कि त नेपाल फर्केर आफ्नी श्रीमतीभन्दा हजारौँ माइल टाढा एक्लै बस्नुपर्ने स्थिति थियो,” प्रतीकले त्यो कारुणिक क्षण सम्झिए।
त्यो रात, भान्छाको टेबल र एउटा जीवन बदल्ने निर्णय
त्यो चरम निराशाको रात प्रतीककी श्रीमती उनको ढाल बनेर उभिइन्। राती भान्छाको टेबलमा बसेर उनीहरूले घन्टौँ कुराकानी गरे। आँसु र अनिश्चितताका बीच उनकी श्रीमतीले उनको हात समातेर भनिन्— “हामीसँग केही समय बाँच्न पुग्ने बचत छ। जेसुकै होस्, यो तिम्रो सपना हो। गुगल छोडिदेऊ, म तिम्रो साथमा छु।”
श्रीमतीको यही एउटा वाक्यले प्रतीकलाई संसार जित्ने आँट दियो। २७ वर्षको उमेरमा, वार्षिक झन्डै ३ करोडको जागिरलाई उनले त्याग्ने निर्णय गरे।
शून्यबाट ‘Anthromind’ को उदय
जागिर छोडेपछिका केही महिना प्रतीकका लागि निकै कष्टकर रहे। रातभर निन्द्रा नलाग्ने, आइडियाहरू असफल हुने र भविष्यको चिन्ता। तर उनले हरेस खाएनन्। गुगलमा काम गर्दा एआई प्रोजेक्टहरू असफल भएको अनुभवबाट उनले प्रविधि बजारको एउटा ठुलो कमजोरी बुझिसकेका थिए— फ्रन्टियर एआई ल्याबहरूका लागि ‘ह्युमन डाटा लेयर’ (Human Data Infrastructure) को आवश्यकता।
यही सोच लिएर भौँतारिइरहेका बेला एक इभेन्टमा उनको भेट मन्नत (Mannat) सँग भयो। मन्नत पनि ठ्याक्कै यही समस्याको समाधान खोज्दै थिइन्। दुई सङ्घर्षशील मस्तिष्कहरू जोडिए र जन्मियो— Anthromind। छोटो समयमै उनीहरूले पहिलो ‘डाटा पाइलट’ मात्र तयार गरेनन्, सिलिकन भ्यालीका प्रतिष्ठित भेन्चर क्यापिटलिस्ट (VC) बाट ठुलो लगानी (Funding) समेत भित्र्याउन सफल भए।
आफैँले कोरे ग्रीन कार्डको बाटो
कम्पनी सुरु भए पनि भिसाको समस्या हल भएको थिएन। प्रतीकले कुनै ठुलो एजेन्सी वा वकिलको भर नपरी आफैँ रातदिन खटेर ‘O-1 भिसा’ (विशिष्ट क्षमता भएका व्यक्तिहरूलाई दिइने भिसा) को तयारी गरे। गुगलको अनुभव, विभिन्न प्रविधि प्रतियोगिताहरूमा जज बनेको रेकर्ड र आफ्ना प्राविधिक लेखहरूलाई प्रमाण बनाएर उनले आफैँ फाइल पेस गरे। उनको ओ-१ भिसा स्वीकृत भयो।
र, त्यही विलासी प्रविधिको जगमा आज उनी र उनकी श्रीमती दुवैको हातमा अमेरिकाको ‘ग्रीन कार्ड’ आइपुगेको छ।
“बाबा, यो सफलता हजुरकै लागि हो”
आज संसारका दिग्गज प्रविधि कम्पनीहरू Anthromind को प्रविधि प्रयोग गर्न लाइनमा बसिरहेका छन्। तर, यो सफलताको शिखरमा पुग्दा पनि प्रतीकले आफ्नो भुइँ र आफ्ना पिताको आँसु बिर्सेका छैनन्।
हातमा ग्रीन कार्ड समातेको तस्बिर सेयर गर्दै उनले लेखेका छन्:
“दुई जना आप्रवासी, एउटा कम्पनी र भान्छाको टेबलमा भएको त्यो एक रातको कुराकानीले हाम्रो जिन्दगी सधैँका लागि बदलिदियो। बाबा, यो सफलता हजुरकै त्याग, हजुरकै बलिदान र शिक्षाहरूको परिणाम हो। यो हजुरकै लागि हो।”
सामर्थ्य, सही जीवनसाथीको साथ र पिताको आशीर्वाद भयो भने अध्यागमनका काला कानुनहरूले पनि कसैको सपनालाई थुन्न सक्दैन भन्ने उदाहरण प्रतीक कार्कीले दिएका छन्। उनको कानुनी सङ्घर्षको यात्रा त सकिएको छ, तर एउटा नेपाली ठिटोले विश्वको प्रविधि बजार हल्लाउने यात्रा भने भर्खर सुरु भएको छ।